Рыма-каталіцкія спевы на лацінскай мове

Спевы падчас рыма-каталіцкая трыдэнцкай імшы на лацінскай мове.

Cабор св. Пятра ў Ватыкане з’яўляецца галоўнаю святыняю для каталікоў з усяго свету.

Другая палова ХХ ст. прынесла істотныя змены, якія былі замацаваныя дакументамі ІІ Ватыканскага Сабору. Змены тычыліся ўсіх бакоў царкоўнага жыцця, у тым ліку і літургічных спеваў. Асабліва выразна рэформы заўважаюцца ў абноўленым афармленні пастаянных частак рымскай Літургіі – Missa ordinarium. Гэты свайго роду «цыкл у цыкле» раззасяроджаны ў прасторы набажэнствы і валодае сваімі заканамернасцямі. Некаторыя раздзелы Ардынарыя носяць характар ​​самастойнага дзеяння, напрыклад, гімн Gloria ( “Хвала на вышынях Богу”). Іншыя, наадварот, толькі суправаджаюць некаторыя абрады, як сьпеў на прэламленне Agnus Dei ( “Ягня Божы”). У асноўных частках Літургіі месціцца цэнтральная ідэя рытуалу, укаранёная ў стагоддзях: “мы апынаемся ў ззянні Боскае прысутнасці, … і тады зямля прыпадабняецца небу”. Змястоўная глыбіня старажытнага кананічнага тэксту дазваляе выбудаваць сімвалічны шлях узыходжання ад пакаяння і падзякі праз зацвярджэнне веры да праслаўлення.

Пасля рэформаў Другога Ватыканскага Сабору некалькі пашырылася кола спяваючых частак Ардынарыя. Сёння дазваляюцца і заахвочваюцца сумесныя спевы ня толькі традыцыйных пяці раздзелаў, але таксама спеў на акрапленне святой вадой, “Таямніца веры” і “Ойча наш”. Да таго ж нязменныя часткі могуць мець рознае музычнае і моўнае афармленне ў залежнасці ад літургічнага сезону.

Семантычныя функцыі пастаянных частак Імшы, якія абапіраюцца на сэнс сакральнага тэксту, ўсталёўваліся на працягу стагоддзяў. Так, у пачатку – Kyrie eleison (Госпадзе памілуй) – утрымліваецца малітва аб прабачэнні, у Gloria (Слава ў вышынях Богу) – падзячны гімн Айцу. У трэцяй частцы – Credo (Веру) выкладаюцца асноўныя дагматы хрысціянскага веравучэння, у чацвёртай – Sanctus (Сьвяты, Сьвяты, Сьвяты Гасподзь Бог Саваоф) – урачыстае ўслаўленне. Малітва аб прабачэнні, звернутая да прынёслага Сябе ў ахвяру Ісуса Хрыста, складае заключную частку – Agnus Dei (Ягня Божы).

“Трысьвятое” абвяшчэнне “Сьвяты, Сьвяты, Сьвяты Гасподзь Бог Саваоф», наступнае за Прэфацыяй, з’яўляецца важнай часткай Эўхарыстычнай Высокай малітвы. У гімне Sanctus атрымлівае сваю хрысціянскую канкрэтызацыю думка пра тое, што Слава Божая напаўняе неба і зямлю. У літургічным дзеянні гэтая прысутнасць Славы даецца праз аб’яўленне Хрыста Эўхарыстычнай суполцы. “Такое – імгненна-прэзентнае – разуменне аб’яўлення ў свет Госпада складаецца ў тым, што парафія пераносіць сябе ў сітуацыю трыумфальнага Уваходу Госпада ў Іерусалім”, – піша М. Кунцлер.

Тэкст Sanctus ўяўляе сабою складовую форму з дзвюх песень – Sanctus і Benedictus (з воклічам Hosanna). У першым раздзеле адлюстроўваецца біблейскі фрагмент аб тым, як прарок Ісая бачыў серафімаў вакол прастола Госпада Саваофа, якія клікалі адзін аднаму пра славу Яго (Іс 6: 3). Другая частка заснаваная на евангельскім апісанні вітання народам Сына Давідавага “Гасанна на вышынях!” (Мц 21: 9). Слова адначасова старазапаветнае і новазапаветнае, царкоўнае, выбудаванае самым дасканалым чынам і ў літаратурным, і ў багаслоўскім сэнсе. У хрысціянскай літургіі паслядоўна захоўваюцца два фрагменты Святога Пісання як істотны і незаменны элемент Эўхарыстычнай малітвы.

У саборных дакументах указваецца, што варта “захоўваць павагу да хрысціянскай лацінскай мовы, да яе літургічнага выкарыстання, у тым ліку і ў спевах, а таксама да ўсёй традыцыі лацінскай Царквы“. У “Агульным настаўленьні да Рымскага Місалу” падкрэсліваецца: “Пажадана, каб самі верныя ўмелі спяваць прынамсі нейкую частку Звычайнай пасьлядоўнасьці (Ordinarium) Імшы на лацінскай мове”.

Старажытны літургічны тэкст, акрамя ўсяго іншага, нагадвае, што шанаванне Царквы здзяйснялася калектыўна, згодна з традыцыяй да VIII стагоддзя гімн спяваўся ўсёю суполкаю. Як паведамляе М. Кунцлер, “з прычыны музычнага багацця Sanctus’а наступныя радкі Benedictus’а аддзяліліся ад яго і сталі самастойным спевам. У дарэформены час хор выконваў Benedictus пасля перамянення Дароў, а святар працягваў ціха чытаць высокую малітву. Але цяпер увесь Sanctus, уключаючы Benedictus, адноўлены як адзіная, суцэльная падзея Імшы, і загадана назіраць, каб гэтая каштоўная частка Высокай малітвы заставалася здабыткам парафіі”.

Дзеля большай даступнасці і зразумеласці Імшы парафіянамі Другі Ватыканскі сабор палічыў мэтазгодным выкарыстоўваць нацыянальную мову, рэкамендуючы “надаць вядомым месцам жывую мову” у Імшах, што цэлебруюцца з удзелам народу”. Не прымяньшаючы гістарычную, культурную і рэлігійную значнасць латыні, найбуйнейшы форум Каталіцкай Царквы ў XX стагоддзі прадэманстраваў адкрытасць рэфармаванага набажэнства мовам розных народаў. Следствам мадэрнізацыі культу стаў актыўны пераклад літургічных тэкстаў у краінах усяго каталіцкага свету. Нацыянальныя варыянты новага Імшалу падалі вернікам шырокі доступ да скарбніцы Слова Божага, даўшы магчымасць слухаць яго на роднай мове.

Як паказвае аналіз, спевы Ардынарыя адлюстроўваюць агульную эвалюцыю каталіцкай музыкі, якая “спрабуе захоўваць традыцыі грыгарыянскага харалу і ствараць новыя кампазіцыі ў сучасных ідыёмах”. У ходзе богаслужбовай рэформы Рымска-каталіцкая Царква неаднаразова падкрэслівала першараднае значэнне літургічнай функцыі кожнага спеву. Спробы выказаць усю паўнату хрысціянскай веры з дапамогай актыўнага ўдзелу вернікаў знаходзяць ўвасабленне перш за ўсё ў простых музычных версіях, напісаных для ўсёй абшчыны. У той жа час, у многіх парафіях падтрымліваецца традыцыя выканання сакральных грыгарыянскіх песнапенняў, пераважна ў адаптаваных да сучаснай лексіцы варыянтах. У посныя дні асобныя часткі Ардынарыя могуць гучаць на лацінскай мове.

Сьпевы Ардынарыя напісаныя на “саборна складзеныя тэксты кананічнага рэпертуару”. Іх тэкст застаецца стабільным на працягу ўсяго літургічнага году, музычнае афармленне можа мадыфікавацца ў залежнасці ад царкоўнай падзеі і сезону, а можа заставацца нязменным. Ўстойлівасць тэксту пацвярджаецца “абмежаванай колькасцю мелодый, якія змяняюцца толькі згодна з агульнымі катэгорыямі святаў”.

Вывучэнне сучасных песнапенняў дае своеасаблівы “ключ” да разумення заканамернасцяў постсаборной музычна-культавай практыкі і дазваляе ў пэўнай ступені спрагназаваць шлях яе далейшага развіцця. Асабліва падкрэслім, што абноўлены інтанацыйны корпус не ўступае ў супярэчнасць з пануючым стылем дарэформенай “грыгарыянскай эпохі”. Пры ўсім пашырэнні дыяпазону жанравых і стылявых мадэляў царкоўнай музыкі, у сучаснай богаслужбовай практыцы захоўваецца кардынальная сувязь з канонам. Да мастацкіх прыёмаў, якія ляжаць у аснове музычна-літургічнай практыкі і “рэзануюць” з уласна сакральнай канцэпцыяй,адносіцца ў першую чаргу сувязь мелодыі са Словам і абрадам. Музыка, прызначаная для адпраўлення культу, ўвасабляе не прыгажосць уласна эстэтычнага гучання, але менавіта канкрэтныя богаслужбовыя задачы.

На папярэднюю старонку. Царкоўныя спевы.

На галоўную старонку